Cursus Filosofie

in Laren (NH) en in De Bilt

In januari 2020 begint er een cursus filosofie van tien bijeenkomsten, waarin esthetica (het denken over kunst), de filosofen van de Romantiek, en het denken over identiteit aan bod komen.

eerste bijeenkomst: Esthetica (1): dit onderdeel van de filosofie houdt zich bezig met kunst, met het Schone. De eerste keer staat de vraag centraal "waarom vind ik iets mooi?" En globaal gezegd wordt het antwoord gezocht in de structuur van de menselijke geest waarin bepaalde vormen (bijv. symmetrie, proportie, ritme, herhalingen) ons in staat stellen tot het hebben van een esthetische ervaring.

tweede bijeenkomst: Esthetica (2): veel mensen denken dat Schoonheid subjectief is; daarover verschillen de smaken. Maar Hume, en vooral Kant, denken dat er een objectief oordeel over mogelijk is. Kant gaat op zoek naar wat een esthetisch oordeel eigenlijk is en hij stelt vier critera op, die voor elk oordeel "dit vind ik mooi" geldig zijn.

derde bijeenkomst: Esthetica (3): wat is kunst eigenlijk? Is kunst nabootsing van de werkelijkheid? Of is kunst expressie van het innerlijk van de kunstenaar? Is kunst vooral vorm (zoals bij het kubisme)? En als dat in de kunst van na 1945 allemaal niet meer terug te vinden is, is dat dan "het einde van de kunst" zoals de Amerikaanse kunstcriticus en filosoof Arthur Danto op geruchtmakende wijze - en in lijn met Hegel - betoogde?

vierde bijeenkomst: Esthetica (4): zijn er ontwikkelingen, of is er zelfs vooruitgang, in de kunst (zoals Maarten Doorman betoogde in zijn proefschrift Steeds mooier)? En wat is daarvan dan de motor? Edmund Burke (1729-1797), voorloper van de Romantiek, over de ontwikkeling van het Schone naar het sublieme.

vijfde bijeenkomst: Esthetica (5): over het belang dat kunst voor ons heeft; Nietzsche over kunst als religieuze ervaring. Verder: kan kunst de mens beschaven, mooier maken? kunst als machtsmiddel; kunst en identiteit; kunst en genot.

zesde bijeenkomst: Johann Gottfried Herder (1744-1803), heeft in zijn geschiedfilosofie het belang van het historisch verstaan van de werkelijkheid betoogd, daarmee de toon gezet voor de Romantiek en de 19e eeuw; kende aan elke cultuur in diens tijd en plaats een eigen waarde toe (waar de latere culturele antropologie en het huidige multiculturalisme op teruggrijpen);

Herder zocht naar het volkseigene in verhalen en balladen (waar aanhangers van volksidentiteit op teruggrijpen); kwam met een uiterst originele taalfilosofie die in de huidige biologie en filosofische antropologie min of meer als scheiding tussen mens en dier wordt aangehangen; kortom: een wel erg opmerkelijk filosoof.

zevende bijeenkomst: De Romantiek (1): aandacht voor de gevoelscultus van de Romantiek (Rousseau en Goethe); Weltschmerz en de "Zwarte Romantiek"; de Duitse schrijver en filosoof Schiller (1759-1805) als exponent van het Romantische streven het bestaan te "esthetiseren" (d.w.z. te vervullen met spel en vrije verbeelding - "Schoonheid is vrijheid in verschijning"); voorts de Romantische heropleving van religie (katholieke mystiek, protestants piëtisme), wat goed aansluit bij de herwaardering van het gevoel.

achtste bijeenkomst: De Romantiek (2): aandacht voor de Duitse Naturphilosophie van m.n. Friedrich Wilhelm Joseph (von) Schelling (1775 - 1854), die de natuur ziet als één groot organisme waarin de materie door dynamische processen als magnetisme en elektriciteit wordt opgevoerd tot het leven en uiteindelijk de geest. Verder: de Romantische verheerlijking van het plattelandsleven, van de ongerepte natuur en van zee en de bergen (zo prachtig verbeeld in de schilderijen van Caspar David Friedrich).

negende bijeenkomst: Identiteit (1): wie ben ik? wie ben jij? wie zijn wij? Over het verschil tussen persoonlijke en groepsidentiteit; over de biologische herkomst en de maatschappelijke functie van identiteit; over identiteit als 'n gebrekkige ideaal-typische constructie die knelt en uitsluit.

tiende bijeenkomst: Identiteit (2): over hoe ons identiteitsbesef zich sinds de Romantiek ontwikkelde door de maatschappelijke dynamiek en toegenomen contacten met andere culturen; Rousseau's benadrukking van authenticiteit en betekenis voor persoonlijke identiteit; Herder's benadrukking van het volkseigene en zijn betekenis voor de vorming van groepsidentiteit; Francis Fukuyama over identiteit, ressentiment en populisme.

U kunt nadere informatie aanvragen door even een emailtje te sturen (“graag info volgende cursus”) naar de docent, dr. Marinus de Baar: mdebaar@hetnet.nl